Hellcare Regular
Doktor Yazısını Politik Bir Mesaja Dönüştüren Font
Grafik tasarım çoğu zaman estetik kararlar, marka kimlikleri ve görsel iletişim sistemleri üzerinden değerlendirilir. Ancak tasarım tarihi incelendiğinde tipografinin yalnızca okunabilir metinler üretmek için kullanılmadığı görülür. Bazı yazı karakterleri bir dönemin ruhunu temsil ederken, bazıları politik hareketlerin sembolüne dönüşür. Bazıları ise yalnızca bir mesajı taşımak yerine mesajın kendisine dönüşür.
Parker Jones ve Rajshree Saraf tarafından geliştirilen Hellcare Regular tam olarak bu ikinci kategoriye giriyor. İlk bakışta doktorların meşhur okunaksız el yazısını taklit eden deneysel bir font gibi görünse de, projenin arkasında çok daha derin bir fikir bulunuyor. Hellcare Regular yalnızca bir yazı karakteri değil; Amerika Birleşik Devletleri sağlık sistemine yönelik güçlü bir eleştiri olarak tasarlanmış tipografik bir çalışma.
Projenin çıkış noktası son derece kişisel bir deneyime dayanıyor. Wieden+Kennedy New York'ta sanat yönetmeni olarak çalışan Parker Jones'un babasına dördüncü evre kanser teşhisi konulmasıyla başlayan süreç, sağlık sistemiyle kurulan ilişkinin ne kadar karmaşık ve yıpratıcı olabileceğini ortaya koyuyor. Hastane raporları, sigorta belgeleri, reçeteler ve tıbbi kayıtlar arasında geçirilen uzun zaman boyunca Parker'ın karşılaştığı sorunlardan biri de doktorların el yazılarının neredeyse okunamaz oluşuydu. Bu durum yalnızca küçük bir iletişim problemi gibi görünse de aslında çok daha büyük bir sistemin metaforuna dönüşüyordu. Çünkü anlaşılması gereken yalnızca doktor notları değildi; sağlık sisteminin kendisi de çoğu zaman anlaşılması güç, karmaşık ve erişilmesi zor bir yapıya sahipti.
Rajshree Saraf ile birlikte çalışan Parker Jones, bu deneyimi doğrudan bir tasarım projesine dönüştürmeye karar verdi. İkili doktorların el yazısını incelemeye başladı. Harflerin nasıl birbirine karıştığını, karakterlerin nasıl şekil değiştirdiğini ve belirli bir noktadan sonra okunabilirliğin nasıl kaybolduğunu analiz ettiler. Ancak amaç yalnızca doktor yazısını yeniden üretmek değildi. Amaç, bu okunaksızlığın temsil ettiği daha büyük problemi görünür hale getirmekti.
Bu nedenle ortaya çıkan yazı karakteri bilinçli olarak rahatsız edici bir deneyim sunuyor.
Grafik tasarım eğitiminde tipografinin temel amacı genellikle okunabilirlik olarak öğretilir. Harflerin açık olması, metnin kolay algılanması ve bilgi aktarımının kesintisiz gerçekleşmesi beklenir. Hellcare Regular ise bu kuralları bilinçli şekilde tersine çeviriyor. Yazı tipi okunmak için değil, hissettirmek için tasarlanıyor.
Bu yaklaşım tipografi tarihinde yeni değil. Dada hareketinden punk estetiğine, deneysel yayın tasarımlarından dijital aktivizm projelerine kadar birçok örnek okunabilirliği bilinçli olarak bozarak yeni anlamlar üretmiştir. Ancak Hellcare Regular'ın farkı, bu yaklaşımı doğrudan sağlık sistemi gibi somut bir konuya bağlamasıdır.
Fontun adı da bu yaklaşımı açıkça yansıtıyor.
“Healthcare” yani sağlık hizmetleri kavramı, projede “Hellcare” yani “cehennem hizmeti” biçiminde yeniden yorumlanıyor. Bu küçük kelime oyunu aslında tüm projenin özeti niteliğinde. Çünkü tasarımcılar için sorun yalnızca okunamayan reçeteler değil; insanların hayatlarının en kırılgan dönemlerinde karşılaştıkları bürokratik ve ekonomik engellerdir.
Hellcare Regular'ın tasarım süreci de oldukça ilginç. Parker Jones ve Rajshree Saraf yüzlerce el yazısı örneğini inceleyerek ortak desenleri ortaya çıkarmaya çalıştı. Harflerin birbirine bağlanma biçimleri, çizgi kalınlıkları, ritim ve karakter yapıları dikkatle analiz edildi. Sonrasında ise tipografi dünyasında alışık olunanın tam tersi bir hedef benimsendi.
Okunabilirliği artırmak yerine azaltmak.
Netliği yükseltmek yerine belirsizliği çoğaltmak.
Ancak bunu yaparken tamamen rastgele bir sistem oluşturmamak.
İşte projenin en zor kısmı da buydu. Çünkü ortaya çıkan karakterlerin kaotik görünmesi gerekirken aynı zamanda bir alfabe sistemine ait olduklarının da hissedilmesi gerekiyordu. Harfler birbirine benzeyecek kadar düzensiz, ancak aynı font ailesine ait oldukları anlaşılacak kadar tutarlı olmalıydı. Sonuç olarak Hellcare Regular, okunaksızlık ile sistem arasındaki hassas dengede duran bir tipografik yapı olarak ortaya çıktı.
Bu proje aynı zamanda tasarım aktivizmi açısından da önemli bir örnek oluşturuyor. Son yıllarda grafik tasarım yalnızca markalar ve ticari projeler için değil, toplumsal meseleleri görünür kılmak için de kullanılan güçlü bir araç haline geldi. İklim krizi, göç, ifade özgürlüğü, toplumsal cinsiyet eşitliği ve sağlık politikaları gibi konular tasarımcıların giderek daha fazla ilgisini çekiyor.
Hellcare Regular bu eğilimin güncel örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.
Çünkü proje doğrudan bir slogan atmıyor.
Bir kampanya yürütmüyor.
Bir manifesto yayımlamıyor.
Bunun yerine tipografinin kendisini mesaja dönüştürüyor.
Kullanıcı fontu gördüğü anda bir rahatsızlık hissediyor. Okuyamıyor, zorlanıyor, tekrar bakmak zorunda kalıyor. Ve tam o anda projenin anlatmak istediği deneyimi yaşamaya başlıyor.
Bu nedenle Hellcare Regular yalnızca bir yazı tipi değil, aynı zamanda deneyim tasarımı olarak da okunabilir. Harfler aracılığıyla duygusal bir tepki üretmeyi başarıyor. Bilgiyi iletmek yerine hissi iletiyor.
Günümüzde tipografi çoğu zaman görünmez olmayı hedefler. İyi bir yazı karakterinin fark edilmemesi gerektiği düşünülür. Hellcare Regular ise tam tersini yapıyor. Görünmez olmak yerine dikkat çekiyor. Rahatsız ediyor. Sorular sorduruyor.
Belki de bu yüzden proje tipografi dünyasında ilgi çekiyor.
Çünkü bize önemli bir şeyi hatırlatıyor:
Yazı karakterleri yalnızca harflerden oluşmaz.
Bazen bir sistem eleştirisi olabilirler.
Bazen bir politik duruşu temsil edebilirler.
Bazen de insanların yaşadığı görünmez deneyimleri görünür hale getirebilirler.
Hellcare Regular tam olarak bunu yapıyor. Doktorların okunaksız notlarından yola çıkarak, sağlık sisteminin karmaşıklığını ve erişilemezliğini görünür kılan güçlü bir tasarım anlatısına dönüşüyor. Ve böylece tipografinin yalnızca okunacak değil, aynı zamanda hissedilecek bir iletişim biçimi olduğunu yeniden hatırlatıyor.
Nur Oğuz